مرتضى مطهرى

116

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

حروف مقطّعه اين سوره كه از سوره‌هاى مدنى است ، مانند سيزده سورهء ديگر در قرآن با حروف مقطّعه آغاز گرديده است . حروف مقطّعه يعنى حروف الفبا در حالى كه با يكديگر تركيب نشده‌اند . اين‌گونه سوره‌ها بعضى با يك حرف آغاز مىشود مثل سورهء ن و القلم يا ق ، و بعضى با دو حرف مثل يس ، طه ، طس و بعضى با سه حرف مثل طسم يا الم و بعضى با چهار حرف مثل المر و بعضى با پنج حرف مثل حمعسق يا كهيعص . اين مطلب از مختصات قرآن است ، يعنى كتاب ديگرى چه از كتب آسمانى و چه غير آسمانى نداريم كه فصلهايش با حروف مقطّعه آغاز شده باشد . منظور از اين حروف چيست ؟ اين سؤال از همان صدر اسلام برانگيخته شده است و نظريات زيادى در اين باره اظهار گرديده و مىتوان گفت نظر قاطعى هنوز پيدا نشده است . ما اينك به بعضى از آنها اشاره مىكنيم : بعضى را عقيده بر آن است كه اينها يك سلسله رموزى است ميان گوينده و شنونده ؛ يعنى بين خدا و پيغمبر مطالبى و معارفى بوده كه از سطح فكر عامهء مردم فراتر بوده است و به علت اينكه مردم ظرفيت شنيدن آن را نداشتند به طور صريح بيان نگرديده و به صورت رمز رد و بدل شده است ؛ چنان‌كه اين مطلب در ميان دو فرد انسان نيز رايج است ؛ هنگامى كه شخصى نمىخواهد مطلب را همه بفهمند با رمز با شنوندهء مورد نظر خودش گفتگو مىكند . نظريهء ديگر اين است كه اينها اسمهاى قرآن و يا نامهاى سوره‌هايى است كه در اول آنها آمده‌اند ، يعنى نام سورهء بقره كه الم در اول آن آمده همان الم است و نام سورهء طه همان طه است . نظر ديگر اين است كه اينها سوگند است . قرآن همچنان كه به ساير مظاهر خلقت سوگند ياد كرده است ( به خورشيد ، به ماه ، به ستارگان ، به روز ، به شب ، به نفس انسانى ) همچنين به حروف الفبا نيز سوگند خورده است . پس معنى الم اين است كه به الف و لام و ميم سوگند . انسان هنگامى كه به چيزى سوگند مىخورد ، در حقيقت امر مورد احترامى را كه براى خودش محترم است و مخاطب هم مىداند كه آن چيز مورد علاقهء اوست و